โครงการวิจัย “การศึกษาการปรับตัวของลูกจ้างในระบบภาคเอกชนที่มีอายุตั้งแต่ 45 ปีขึ้นไป ที่เปลี่ยนสถานการณ์ทำงานไปสู่การทำงานในภาคนอกระบบ: กรณีศึกษาโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก”

โครงการวิจัย เรื่อง การศึกษาการปรับตัวของลูกจ้างในระบบภาคเอกชนที่มีอายุตั้งแต่ 45 ปีขึ้นไป ที่เปลี่ยนสถานะการทำงานไปสู่การทำงานในภาคนอกระบบ: กรณีศึกษาโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิธีการเปลี่ยนสถานะการทำงานของลูกจ้างในระบบภาคเอกชนที่มีอายุตั้งแต่ 45 ปีขึ้นไป ที่เปลี่ยนสถานะการทำงานไปสู่การทำงานในภาคนอกระบบ และค้นหาคำตอบในประเด็นความยากลำบาก อุปสรรค ข้อจำกัด การแสวงหาทักษะ รวมถึงความมั่นคงด้านรายได้ของลูกจ้างในระบบภาคเอกชนที่เปลี่ยนสถานะการทำงานไปสู่การทำงานในภาคนอกระบบ อันนำไปสู่การแสวงหาแนวทางที่เหมาะสมในการสนับสนุนโดยภาครัฐ

ผลสำคัญที่ได้จากการศึกษา คือ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาระบบ กลไก และมาตรการการเตรียมความพร้อม เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนให้แรงงานนอกระบบกลุ่มนี้สามารถก้าวเข้าสู่ภาวะสูงวัยอย่างกระปรี้กระเปร่า แบ่งเป็น 3 ส่วนสำคัญ ดังนี้

ข้อเสนอส่วนที่หนึ่ง การป้องกันการออกนอกระบบ หรือยืดระยะเวลาการอยู่ในระบบ (สำหรับกลุ่มที่ไม่สมัครใจ) 1) นโยบายส่งเสริม Work-Life Balance ให้กับพนักงาน เพื่อลดความตึงเครียด และเพิ่มความยืดหยุ่นให้กับชีวิตการทำงานและชีวิตครอบครัว เช่น ให้สิทธิในการลาแบบยังได้รับเงินเดือนในกรณีผู้ที่อยู่ในความดูแลป่วย หรือต้องได้รับการดูแลในระยะยาว เป็นต้น 2) การฝึกอบรมทักษะใหม่ให้กับพนักงาน (Reskill/Upskill) เพื่อกระตุ้นให้เตรียมพร้อมทำงานกับเทคโนโลยีในการผลิตใหม่ๆ การตลาดแบบใหม่ และลดช่องว่าระหว่างพนักงานต่างรุ่น  และ 3) การเพิ่มทักษะการประเมินความเสี่ยง และวางแผนรับมือกับความเสี่ยง ทั้งในด้านการทำงาน และการดำเนินชีวิต เพื่อให้สามารถประเมินสิ่งท้าทายต่าง ๆ สร้างความตระหนัก และเตรียมตัวรับมือได้อย่างเหมาะสม

ข้อเสนอส่วนที่สอง การเตรียมความพร้อมสำหรับผู้สมัครใจออกนอกระบบ ได้แก่ 1) การส่งเสริมการออม (ภาคบังคับ/ภาคสมัครใจ) เป็นเงินทุนสำรองระหว่างรองาน หรือเริ่มต้นงานใหม่ในภาคนอกระบบ (ประมาณ 3-6 เดือน) 2) การวางแผนการทำงานในภาคนอกระบบ ทดลองทำเป็นอาชีพเสริมในระหว่างทำงานในระบบ หรือเริ่มเรียนรู้ข้อมูล ทักษะต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการทำงานในภาคนอกระบบที่ต้องการ 3) การสร้างทางเลือกในการทำงานภาคนอกระบบ มีศูนย์ข้อมูลหรือระบบ Matching แรงงาน ที่เสมือนเป็นตลาดนัดแรงงานนอกระบบโดยเฉพาะ (ภาครัฐร่วมมือกับภาคเอกชน) และ 4) การเตรียมความพร้อมด้านสุขภาพ

ข้อเสนอส่วนที่สาม เพื่อการปรับตัวที่เหมาะสมหลังออกนอกระบบ เป็นข้อเสนอภาพรวมสำหรับทุกกลุ่มระดับฝีมือ ได้แก่ 1) ส่งเสริมให้แรงงานทุกคนที่ออกนอกระบบทำประกันสังคมต่อ (มาตรา 39) 2) ส่งเสริมการรวมกลุ่ม/เครือข่ายอาชีพในภาคนอกระบบ เพื่อให้สามารถเข้าถึงข้อมูล ความรู้ ทักษะจำเป็นต่าง ๆ และมีทางเลือกในการเสริมรายได้ รวมถึงเป็นตาข่ายทางสังคมที่ช่วยรองรับเมื่อเกิดปัญหาในการทำงาน และ 3) ส่งเสริมเรื่องการดูแลสุขภาพ ซึ่งเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ทำให้หลายกรณีศึกษาตัดสินใจออกนอกระบบ และเป็นเงื่อนไขสำคัญที่จะทำให้ทำงานต่อไปได้ในภาคนอกระบบ โดยจัดเป็นโครงการ/ กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพสำหรับแรงงานในภาคนอกระบบโดยเฉพาะ