การขยายอายุการทำงานของผู้สูงอายุเป็นหนึ่งในประเด็นที่สะท้อนความเปลี่ยนแปลงสำคัญของสังคมไทยในยุคประชากรสูงวัย ไม่ว่าจะเป็นการขยายอายุเกษียณราชการจาก 60 ปี เป็น 63 ปี หรือ 65 ปี รวมถึงการส่งเสริมให้ภาคเอกชนจ้างงานผู้สูงอายุมากขึ้น ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นมาตรการที่ต้องพิจารณาผ่าน “สองมิติซ้อนทับกัน” คือมิติของ ข้อมูลเชิงโครงสร้าง และมิติของ ความคิด ความรู้สึก และทัศนคติของคนในสังคม เพราะแม้ข้อมูลจากงานวิจัยจำนวนมาก จะยืนยันว่าผู้สูงอายุสามารถทำงานได้และมีศักยภาพสูง แต่ความเชื่อของคนในสังคมต่อผู้สูงอายุ — ว่าช้า อ่อนแรง ไม่ทันโลก หรือแย่งงานคนรุ่นใหม่ — ก็ยังมีอยู่เช่นกัน ในทางกลับกัน กลุ่มที่สนับสนุนการขยายอายุเกษียณก็ให้เหตุผลว่าผู้สูงอายุยุคใหม่แข็งแรง ทำงานต่อได้ และมีประสบการณ์ที่องค์กรจำเป็นต้องรักษาไว้ บทความนี้มุ่งสำรวจ “ทัศนคติ” และ “ความคาดหวัง” ของสังคมไทยต่อการขยายอายุการทำงาน รวมถึงผลของทัศนคติเหล่านี้ต่อการออกแบบนโยบายสาธารณะ ทั้งในระดับปัจเจก ครัวเรือน หน่วยงาน และระดับประเทศ โดยใช้ข้อมูลจากรายงาน “ทัศนคติต่อการขยายอายุการทำงาน”, งานวิจัยด้านแรงงานสูงอายุ, และเอกสารเกี่ยวกับการจ้างงานผู้สูงอายุทั้งภาคเอกชนและนอกระบบ   ทัศนคติของสังคมไทยต่อการขยายอายุการทำงาน: ช่องว่างระหว่าง “ข้อเท็จจริง” และ “ความรู้สึก” งานวิจัยของสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (2562) […]

การขยายอายุเกษียณไม่ใช่เพียง “การเลื่อนตัวเลข” จาก 60 ไปเป็น 63 หรือ 65 ปี หากแต่เป็นการขยับโครงสร้างของระบบเศรษฐกิจ สวัสดิการ และวิถีชีวิตของผู้คนจำนวนมหาศาลในเวลาเดียวกัน ในระดับประเทศ การตัดสินใจดังกล่าวมีผลต่อผลิตภาพแรงงาน ศักยภาพการเติบโตทางเศรษฐกิจ และภาระทางการคลังของรัฐ ขณะที่ในระดับครัวเรือน การขยายอายุเกษียณส่งผลต่อรายได้ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ และบทบาทของผู้สูงอายุในครอบครัวอย่างลึกซึ้ง งานศึกษาว่าด้วย “ผลกระทบด้านมหภาคและจุลภาคของการขยายอายุเกษียณ” ให้ภาพที่ชัดเจนว่าการเลื่อนอายุเกษียณมีทั้งด้านบวกและด้านลบ มีทั้งผลดีในมุมหนึ่ง และเงื่อนไขที่ต้องบริหารจัดการอย่างระมัดระวังในอีกมุมหนึ่ง การทำความเข้าใจพลวัตเหล่านี้จึงเป็นหัวใจสำคัญของการออกแบบนโยบายที่สมดุลและเป็นธรรม ทั้งต่อรัฐ ข้าราชการ ภาคเอกชน และครัวเรือนผู้สูงอายุ บทความนี้มุ่งอธิบายผลกระทบของการขยายอายุเกษียณทั้งในระดับมหภาค (เศรษฐกิจระดับประเทศ การคลัง และตลาดแรงงาน) และในระดับจุลภาค (ครัวเรือน รายได้ การตัดสินใจชีวิตของผู้สูงอายุ) โดยอาศัยข้อมูลและข้อค้นพบจากงานวิจัยด้านประชากรและผู้สูงอายุในประเทศไทย   มุมมองระดับมหภาค: ผลต่อเศรษฐกิจ การคลัง และตลาดแรงงาน การเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็วของไทยทำให้สัดส่วนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นขณะที่สัดส่วนวัยแรงงานลดลงอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ “อัตราส่วนพึ่งพิงผู้สูงอายุ” (old-age dependency ratio) เพิ่มขึ้น หมายความว่า คนวัยทำงานต้องรองรับภาระดูแลผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น ทั้งผ่านภาษีที่จ่ายให้รัฐและการดูแลในระดับครัวเรือน (มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, […]

ท่ามกลางการเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มรูปแบบของประเทศไทย คำถามสำคัญข้อหนึ่งที่สังคมมักตั้งข้อสงสัย คือ “ผู้สูงอายุยังสามารถทำงานได้หรือไม่?” ประเด็นนี้สัมพันธ์โดยตรงกับความเป็นไปได้ของนโยบาย “การขยายอายุการทำงาน” หรือ “การขยายอายุเกษียณราชการ” ซึ่งจำเป็นต้องพิจารณาจากข้อมูลด้านสุขภาพ ความสามารถในการทำงาน และสภาพแวดล้อมการทำงานที่เหมาะสมของผู้สูงอายุโดยตรง ไม่ใช่เพียงจากตัวเลขอายุเพียงอย่างเดียว เอกสารชุดที่ได้รับ ซึ่งรวมถึงรายงาน “Fit2Work” และงานวิจัยด้านสุขภาพแรงงานจำนวนหลายฉบับ สะท้อนภาพอย่างชัดเจนว่า “ศักยภาพในการทำงานของผู้สูงอายุไทยไม่ได้ลดลงทันทีเมื่ออายุถึง 60 ปี” ตรงกันข้าม หากมีการดูแลสุขภาพที่ดี การจัดสภาพงานที่เหมาะสม และการปรับภาระงานให้สอดคล้องกับความสามารถ ศักยภาพของผู้สูงอายุยังสามารถคงอยู่ได้ยาวนานกว่าเดิมมาก บทความนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายความหมายของ “ความสามารถในการทำงาน” (Work Ability) อิทธิพลของสุขภาพต่อ productivity ของผู้สูงอายุในระยะยาว รวมถึงผลจากโครงการ Fit2Work ที่เป็นหลักฐานสำคัญสำหรับการออกแบบนโยบายรองรับแรงงานสูงวัยในไทย   สังคมสูงวัยและความสำคัญของการประเมินความสามารถในการทำงาน การเปลี่ยนผ่านของโครงสร้างประชากรไทยทำให้จำนวนประชากรวัยแรงงานลดลงอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ประเทศไทยมีผู้สูงอายุเกิน 20% ของประชากรทั้งหมดตั้งแต่ปี 2566 และคาดว่าจะมีมากกว่า 28% ภายในปี 2576 (มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, 2566) ผลลัพธ์คือแรงกดดันต่อระบบเศรษฐกิจและตลาดแรงงาน เนื่องจากกำลังคนที่ลดลงไม่ได้ถูกทดแทนอย่างเพียงพอ ดังนั้น ความสามารถในการคงแรงงานสูงอายุในตลาดแรงงานจึงเป็นประเด็นที่สำคัญในระดับประเทศ […]