ดาวน์โหลด

การศึกษานี้สำรวจการเข้าถึงบริการทางสังคมของประชากรก่อนวัยสูงอายุและผู้สูงอายุในรูปแบบครัวเรือนต่าง ๆ พบว่าครัวเรือนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะผู้ที่อยู่อาศัยลำพัง ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงเข้าไม่ถึงบริการสุขภาพมากที่สุดจากข้อจำกัดด้านการเดินทาง สุขภาพที่ไม่ดี และความเหงาหรือซึมเศร้า นอกจากนี้ ผู้สูงอายุยังเผชิญความเหลื่อมล้ำด้านเทคโนโลยี ทำให้เข้าไม่ถึงสวัสดิการของรัฐ งานวิจัยเสนอให้บริการทางสังคมมุ่งเข้าหาผู้สูงอายุถึงที่พักอาศัย เสริมกลไกช่วยเหลือผู้ที่ยังเดินทางได้แต่ต้องการการสนับสนุน และให้ชุมชนร่วมออกแบบบริการ เพื่อให้ผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตในพื้นที่เดิมได้อย่างปลอดภัยและมีคุณภาพชีวิตที่ดี    

งานวิจัยฉบับนี้มุ่งสำรวจทักษะการใช้เทคโนโลยี ความรอบรู้ดิจิทัล และการปรับตัวสู่ฐานวิถีชีวิตใหม่ของผู้สูงอายุไทยและผู้ที่กำลังก้าวสู่วัยสูงอายุ จากการศึกษาทั้งเชิงสำรวจ การสัมภาษณ์ และการวิเคราะห์ข้อมูลออนไลน์ พบว่าผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความสามารถใช้เทคโนโลยีในระดับปานกลาง ขณะที่กลุ่มเปราะบางยังขาดอุปกรณ์และมีทักษะด้านดิจิทัลจำกัด งานวิจัยยังระบุแนวทางการสร้างรายได้จากสื่อออนไลน์ การใช้เทคโนโลยีดูแลสุขภาพ และบทบาทของหน่วยงานต่าง ๆ ในการสนับสนุนผู้สูงอายุ สุดท้าย เสนอรูปแบบการพัฒนาผู้สูงอายุ 4 รูปแบบ ได้แก่ การสร้างรายได้ด้วยเทคโนโลยี การรวมกลุ่มชุมชนสูงวัย การช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง และระบบสมาร์ตลีฟวิ่งเพื่อความปลอดภัยและการดูแลฉุกเฉิน    

ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็ว ส่งผลต่อระบบสาธารณสุข ประกันสังคม และภาระงบประมาณของรัฐ ขณะเดียวกันโครงสร้างครอบครัวไทยเปลี่ยนเป็นครอบครัวเดี่ยว ทำให้ผู้สูงอายุจำเป็นต้องมีเครื่องมือบริหารจัดการเงินและทรัพย์สินที่พึ่งพาตนเองได้ งานวิจัยฉบับนี้จึงวิเคราะห์ข้อมูลและกรณีศึกษาต่างประเทศเพื่อหาต้นแบบสถาบันการเงินชุมชนที่เหมาะสม พบว่า “กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง” มีความพร้อมที่สุดในการสนับสนุนผู้สูงอายุด้านการบริหารการเงิน นอกจากนี้ยังศึกษาแนวทางจากสหรัฐอเมริกา แคนาดา และญี่ปุ่น เพื่อเป็นข้อมูลประกอบการกำหนดนโยบายของรัฐในการรองรับสังคมสูงวัยในอนาคต    

โครงการวิจัยด้านภาวะสมองเสื่อมมุ่งพัฒนาความแม่นยำในการตรวจคัดกรองผู้สูงอายุ โดยใช้แบบทดสอบ MoCA ฉบับอิเล็กทรอนิกส์และวิธีวิเคราะห์ข้อมูลสมัยใหม่ เช่น Machine Learning เพื่อแยกแยะความบกพร่องทางการรู้คิดตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ผลการศึกษาพบว่าฐานข้อมูลคะแนนมาตรฐานจากผู้สูงอายุไทยกว่า 3,600 รายสามารถสะท้อนการเสื่อมถอยตามอายุได้อย่างชัดเจน และช่วยจำแนกภาวะปกติ MCI และกลุ่มย่อยต่าง ๆ ได้แม่นยำขึ้น รวมถึงพบความผิดปกติด้านสมาธิและภาวะจิตล่องลอยในผู้ที่มี SCD อย่างมีนัยสำคัญ การวิจัยนี้เป็นก้าวสำคัญในการพัฒนาเครื่องมือคัดกรองสมองเสื่อมที่ใช้งานง่าย แม่นยำ และเหมาะกับบริบทผู้สูงอายุไทย

โครงการวิจัยประเมินผลโครงการอาสาสมัครบริบาลท้องถิ่น พบว่าโครงการสามารถตอบสนองต่อการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยลดภาระผู้ดูแลในครอบครัว และได้รับการยอมรับจากประชาชน โดยอาสาสมัครกว่า 90% ต้องการทำงานต่อเนื่อง แม้ท้องถิ่นส่วนใหญ่กังวลเรื่องงบประมาณจำกัด การศึกษายังชี้ว่าปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนโครงการ ได้แก่ การให้ความสำคัญของท้องถิ่น ความพร้อมด้านบุคลากรสาธารณสุข การปรับปรุงกฎระเบียบและค่าตอบแทน และการมีผู้จัดการเชิงระบบในระดับพื้นที่ พร้อมข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อยกระดับคุณภาพและความยั่งยืนของการดูแลผู้สูงอายุในระยะยาว    

การศึกษาวิจัยนี้มุ่งพัฒนารูปแบบการจัดบริการสำหรับผู้สูงอายุโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผ่านการประยุกต์ใช้เครื่องมือและนวัตกรรมในพื้นที่เทศบาลตำบลทับมา จังหวัดระยอง และอบต.ท่างาม จังหวัดสิงห์บุรี โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมใน 3 ระยะ ได้แก่ การสำรวจข้อมูลผู้สูงอายุ การคัดเลือกเครื่องมือที่เหมาะสม และการจัดบริการตามแผนงานที่ออกแบบร่วมกัน ผลการดำเนินงานพบว่า ทั้งสองพื้นที่มีสภาพปัญหาคล้ายกัน จึงเลือกใช้การคัดกรองภาวะสมองเสื่อมและแนวคิด “การสูงวัยในถิ่นเดิม” เป็นเครื่องมือหลัก พร้อมจัดตั้งศูนย์บริการและฟื้นฟูผู้สูงอายุในชุมชน การดำเนินงาน 4 เดือนส่งผลให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพกาย–ใจดีขึ้น ทำกิจกรรมได้มากขึ้น ความเครียดในครอบครัวลดลง มีสังคมและเครือข่ายดูแล และอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย นอกจากนี้แบบจำลองเชิงสาเหตุมีความสอดคล้องกับข้อมูลจริงอย่างมีนัยสำคัญ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ได้แก่ การเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุ การบรรจุศูนย์ Day care ไว้ในแผนพัฒนา อปท. เพื่อให้มีงบประมาณต่อเนื่อง และการพัฒนาศักยภาพบุคลากรทุกระดับ ทั้งเจ้าหน้าที่ อสม. Care giver และทีมสหวิชาชีพ เพื่อให้สามารถจัดบริการผู้สูงอายุได้อย่างมีคุณภาพและยั่งยืน    

การวิจัยการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุไทยอย่างรอบด้านโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ดำเนินงานด้วยกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) ระหว่าง อปท. กลุ่มกิจกรรมผู้สูงอายุ ชุมชน และภาคีเครือข่าย เพื่อสร้างต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่สอดคล้องกับสถานการณ์จริงของผู้สูงอายุในพื้นที่ศึกษา 4 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลหนองเสือ เทศบาลเมืองไร่ขิง เทศบาลเมืองบางรักพัฒนา และสำนักงานเขตราชเทวี ผลการวิจัยพบว่า การร่วมสำรวจและวิเคราะห์ข้อมูลผู้สูงอายุผ่านแบบวัดความมีชีวิตชีวาและคุณภาพชีวิต ช่วยให้ อปท. สามารถพัฒนาต้นแบบการดูแลผู้สูงอายุที่นำไปปฏิบัติได้จริง โดยมีปัจจัยความสำเร็จสำคัญ ได้แก่ ความร่วมมือจากทุกฝ่าย บทบาท “พี่เลี้ยง” ของทีมวิจัย และการประยุกต์ใช้เครื่องมือการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุของ มส.ผส. ข้อเสนอเชิงนโยบายเสนอให้ อปท. สร้างและพัฒนาฐานข้อมูลผู้สูงอายุร่วมกับหน่วยงานสาธารณสุข ใช้ข้อมูลดังกล่าวในการออกแบบกิจกรรมที่ตอบโจทย์พื้นที่ ส่งเสริมบทบาทของชุมชนและกลุ่มกิจกรรมผู้สูงอายุในการจัดกิจกรรมอย่างมีส่วนร่วม พร้อมทั้งจัดสรรงบประมาณและกลไกกำกับดูแล โดยควรมีผู้เชี่ยวชาญภายนอกทำหน้าที่พี่เลี้ยงในระยะเริ่มต้นเพื่อเสริมศักยภาพและการเรียนรู้ร่วมกัน    

โครงการวิจัยการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุไทยอย่างรอบด้านในพื้นที่เทศบาลตำบลหนองลาน จังหวัดกาญจนบุรี และอบต.ตลาดใหม่ จังหวัดอ่างทอง มีเป้าหมายเพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้จากงานวิจัยของ มส.ผส. ให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ต่อยอดการใช้ประโยชน์องค์ความรู้ในการดูแลผู้สูงอายุ และพัฒนาโครงการเพื่อยกระดับประสิทธิภาพการบริหารจัดการของ อปท. โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมร่วมกับผู้สูงอายุ ภาคีเครือข่าย และประชาชน ผลการดำเนินงานพบว่า เทศบาลตำบลหนองลานเน้นการเรียนรู้ตลอดชีวิต ผ่านโรงเรียนผู้สูงอายุและการพัฒนานวัตกรรมด้านการจัดการขยะ เช่น การผลิตก๊าซชีวภาพ ขณะที่อบต.ตลาดใหม่มุ่งส่งเสริมการทำงานที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุ ผ่านโครงการปรับปรุงภูมิทัศน์ โครงการผู้สูงวัยใส่ใจลูกหลาน และกิจกรรมเสริมทักษะ เช่น การเขียนโครงการและศึกษาดูงานเกษตรธรรมชาติ ข้อเสนอเชิงนโยบายประกอบด้วย การสร้างความร่วมมือกับภาคีในและต่างประเทศ การพัฒนาความรู้ด้านการบริหารจัดการผู้สูงอายุให้แก่ อปท. และการจัดสรรงบประมาณที่เหมาะสมกับสัดส่วนผู้สูงอายุในแต่ละพื้นที่ เพื่อสนับสนุนการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน

โครงการพัฒนากลไกและความร่วมมือระดับท้องถิ่นเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงวัยใน อบต.บุ่งหวายและอบต.หัวดอน จังหวัดอุบลราชธานี มุ่งนำองค์ความรู้และเครื่องมือจากงานวิจัยของ มส.ผส. มาประยุกต์ใช้จริงในพื้นที่ เพื่อให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นฐานสำคัญในการดูแลผู้สูงวัยอย่างรอบด้าน โดยเน้นการสร้างระบบและกลไกความร่วมมือกับภาคีท้องถิ่นผ่านกระบวนการวิจัยเพื่อชุมชน การดำเนินงานแบ่งเป็น 3 ระยะ ได้แก่ การเตรียมการ การปฏิบัติการ และการติดตามประเมินผล ซึ่งแต่ละพื้นที่พัฒนาโครงการตามบริบท เช่น โรงเรียนผู้สูงอายุ โครงการดูแลผู้ป่วยระยะประคับประคอง บ้านสร้างสุขอย่างมีชีวิตชีวา และศูนย์ส่งเสริมฟื้นฟูสุขภาพ การดำเนินงานร่วมกับคณะทำงานในพื้นที่ช่วยเสริมศักยภาพผู้ปฏิบัติ เกิดโครงสร้างและบริการสาธารณะใหม่ รวมถึงความสัมพันธ์เกื้อกูลในชุมชน ผลการศึกษาเน้นว่าการใช้ข้อมูล AAI ช่วยมองภาพรวมผู้สูงวัยได้ แต่ต้องเสริมด้วยข้อมูลเชิงลึกเพื่อออกแบบกิจกรรมที่ตอบโจทย์จริง อีกทั้งพบปัจจัยสำคัญที่ทำให้ อปท. ดำเนินโครงการสำเร็จ 7 ประการ ได้แก่ ข้อมูลเชิงลึก กระบวนการวิจัยที่ชุมชนมีส่วนร่วม ทุนเดิมของคณะทำงาน การสื่อสารที่ดี ระบบบริหารจัดการที่ยืดหยุ่น การสนับสนุนจากผู้บริหาร และนโยบายที่เอื้อต่อการขับเคลื่อนผู้สูงวัยในระดับท้องถิ่น